Υπάρχουν άνθρωποι που, όταν τους κάνεις μια χάρη,
σε ευχαριστούν σαν να τους έχεις επιστρέψει τη ζωή. Σαν αυτή η μικρή χειρονομία, αυτή η μικροσκοπική βοήθεια, να ήταν ένας αληθινός θησαυρός που του δίνεις χωρίς δισταγμό. Αλλά γιατί συμβαίνει αυτό πραγματικά; Είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς ότι είναι επειδή αυτό το άτομο είναι πολύ ευγενικό ή ευγνώμον, αλλά στην πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκο από αυτό.
Η ψυχολόγος Λετίσια Μαρτίν Εντζούτο, τακτική συνεργάτιδα του Cuerpomente και διευθύντρια του Κέντρου Ψυχολογίας που φέρει το όνομά της, απαντά σε αυτό το ερώτημα σε μια σύντομη συνέντευξη. Διότι, στην πραγματικότητα, πίσω από κάποιον που εκφράζει πάντα τόσο έντονα την ευγνωμοσύνη του, μπορεί να υπάρχει μια καρδιά που αντιλαμβάνεται τη βοήθεια ως κάτι που υπερβαίνει την ίδια την χειρονομία.Για μερικούς ανθρώπους, η λήψη βοήθειας μπορεί να μοιάζει με την απόκτηση ενός χρέους που θα πρέπει να αποπληρώσουν αργά ή γρήγορα. Το να λέμε ευχαριστώ, όμως, είναι κάτι που κάνουμε συνεχώς και αποτελεί μέρος μιας υγιούς σχέσης με τους άλλους. Το εκτιμούμε όταν κάποιος μας βοηθά, κάνει κάτι καλό για εμάς ή μας διευκολύνει τα πράγματα σε μια συγκεκριμένη στιγμή. Ωστόσο, ορισμένοι άνθρωποι νιώθουν μια ιδιαίτερα έντονη ανάγκη να εκφράσουν ευγνωμοσύνη ακόμα και όταν λαμβάνουν μια μικρή χάρη. Γιατί;
Σώμα και νους
Η ψυχολογία επιβεβαιώνει ότι οι άνθρωποι που σας κοιτάζουν από πάνω μέχρι κάτω σε δευτερόλεπτα δεν το κάνουν απλώς για να κρίνουν την εμφάνισή σας, αλλά επειδή ο εγκέφαλός τους κάνει μια αυτόματη αξιολόγηση της κατάστασής σας χωρίς να το συνειδητοποιούν. Έχετε πιάσει ποτέ τον εαυτό σας να κοιτάζει κάποιον από πάνω μέχρι κάτω; Γνωρίζετε κάποιον που το κάνει τακτικά; Η ψυχολόγος Λετίσια Μαρτίν Εντζούτο εξηγεί τι κρύβεται πίσω από αυτή τη συνηθισμένη χειρονομία. «Σε ορισμένες περιπτώσεις, πίσω από αυτό το «ευχαριστώ πολύ» μπορεί να κρύβεται κάτι πολύ περισσότερο από απλή ευγένεια ή ευγνωμοσύνη», εξηγεί η Λετίσια. Στην πραγματικότητα, δεν λαμβάνουν όλοι τις χάρες με τον ίδιο τρόπο, επειδή δεν σημαίνουν το ίδιο πράγμα για όλους.
Για παράδειγμα, ο ειδικός εξηγεί, «για ορισμένους ανθρώπους, η λήψη βοήθειας μπορεί να είναι άβολη». Δεν είναι ότι δεν εκτιμούν την χειρονομία, αλλά μάλλον ότι αισθάνονται ότι δημιουργούν ένα είδος χρέους προς το άτομο που τους βοήθησε. Αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να πιστεύουν ότι τώρα έχουν μια χάρη να ξεπληρώσουν, ένα είδος χρέους που μπορεί να ξεπληρωθεί μόνο κάνοντας κάτι για αυτό το άτομο ή δείχνοντας συνεχώς την ευγνωμοσύνη τους. «Γι’ αυτό κάτι που ήταν μια εντελώς φυσική χειρονομία για το άλλο άτομο μπορεί να δημιουργήσει αρκετή συναισθηματική αναταραχή », λέει η Ενχούτο.
Προηγούμενες εμπειρίες
Αυτός ο πολύ διαφορετικός τρόπος αντίδρασης σε κάποιον που μας κάνει μια χάρη εξαρτάται από τις προηγούμενες εμπειρίες μας και από το πώς έχουμε μάθει να διαχειριζόμαστε τη ζωή. «Μερικοί άνθρωποι έχουν συνηθίσει από πολύ μικρή ηλικία να κάνουν τα πάντα μόνοι τους, να μην ζητούν πολλά και να προσπαθούν να μην ενοχλούν κανέναν . Έχουν μάθει να είναι ανεξάρτητοι και να λύνουν τα προβλήματά τους μόνοι τους», εξηγεί η Λετίσια.
Γι’ αυτό, όταν κάποιος εμφανίζεται και του προσφέρει βοήθεια, μπορεί να νιώθει ευγνωμοσύνη, αλλά και λίγο εκτός τόπου επειδή δεν έχει συνηθίσει να βρίσκεται σε αυτόν τον ρόλο. Γενικά, πρέπει να έχουμε κατά νου ότι η προσωπική ιστορία είναι πάντα παρούσα.
«Αν κάποιος έχει μεγαλώσει ή έχει βρεθεί σε σχέσεις όπου οι χάρες είχαν πάντα ένα κόστος, είναι κατανοητό ότι μαθαίνει να μην εμπιστεύεται τους άλλους», εξηγεί η Λετίσια. Αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να έχουν εσωτερικεύσει την ιδέα ότι όταν κάποιος κάνει κάτι για εσάς, αργά ή γρήγορα θα πρέπει να του ανταποδώσετε τη χάρη. «Ως ενήλικας, αυτή η μαθημένη συμπεριφορά μπορεί να επιμένει ακόμα και όταν η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική και το άτομο που βοηθάει δεν περιμένει απολύτως τίποτα σε αντάλλαγμα», προσθέτει η ειδικός.
Φόβος μήπως ενοχλήσω
Ο φόβος μήπως ενοχλήσουμε κάποιον μπορεί να μετατρέψει μια καθημερινή πράξη βοήθειας σε κάτι για το οποίο νιώθουμε την ανάγκη να τον ευχαριστούμε ξανά και ξανά.
«Μπορεί επίσης να υπάρχει ένας μάλλον βαθύς φόβος ότι είμαστε βάρος», προτείνει ο ψυχολόγος. Αυτή η ιδέα ότι όταν λαμβάνουμε βοήθεια ενοχλούμε τους άλλους είναι πολύ πιο συνηθισμένη από ό,τι φανταζόμαστε. Όταν μας προσφέρεται βοήθεια, όταν μας ζητείται μια χάρη, μπορεί να προκύψουν σκέψεις όπως αυτές: «Δεν θέλω να είμαι βάρος», «Είμαι σίγουρος ότι εκμεταλλεύομαι την κατάσταση» ή «ίσως έπρεπε να το είχα κάνει μόνος μου».
«Η υπερβολική ευγνωμοσύνη γίνεται στη συνέχεια ένας τρόπος για να καθησυχάσει κανείς τον εαυτό του και να διασφαλίσει ότι το άλλο άτομο γνωρίζει ότι η βοήθειά του δεν θεωρείται δεδομένη», εξηγεί η Λετίσια. Επειδή, κατά κάποιο τρόπο, το άτομο αυτό χρειάζεται διαβεβαίωση ότι ο άλλος δεν το αντιλαμβάνεται ως κάποιον που εκμεταλλεύεται τον εαυτό του ή γίνεται ενοχλητικός χωρίς να λαμβάνει υπόψη τους άλλους.
Όταν υπάρχει προσωπική ανασφάλεια, η ανάγκη για βοήθεια μπορεί να ερμηνευτεί ως ένδειξη των δικών του περιορισμών.
Προσωπική ανασφάλεια
Ένας άλλος παράγοντας που πρέπει να έχουμε κατά νου σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η προσωπική ανασφάλεια. «Όταν κάποιος δεν έχει μεγάλη εμπιστοσύνη στις ικανότητές του, η ανάγκη για βοήθεια μπορεί να ενισχύσει την ιδέα ότι δεν είναι αρκετά ικανός», εξηγεί η ψυχολόγος.
Γι’ αυτό, αντί να βιώνουν την εύνοια ως κάτι φυσιολογικό μεταξύ δύο ανθρώπων, μπορεί να την ερμηνεύουν ως απόδειξη των δικών τους περιορισμών. «Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί νιώθουν την ανάγκη να είναι τόσο ευγνώμονες για κάτι που, αντικειμενικά, ήταν μια πολύ μικρή χειρονομία», προσθέτει η ειδικός. Το να λέμε πολύ ευχαριστώ δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα: το κλειδί είναι πώς μας κάνει να νιώθουμε όταν λαμβάνουμε βοήθεια.
“Τίποτα δεδομένο”
Οι παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν αυτού του είδους τις αντιδράσεις μπορεί να είναι αρκετά ποικίλοι, αλλά σε κάθε περίπτωση, ένα συμπέρασμα είναι εύκολο να καταλήξουμε: δεν μπορούμε να θεωρούμε τίποτα δεδομένο. Στην πραγματικότητα, λέει η ψυχολόγος, δεν πρέπει επίσης να υποθέτουμε αυτόματα ότι κάποιος που λέει ευχαριστώ συχνά έχει κάποιο πρόβλημα.
«Θα μπορούσε απλώς να είναι ένα ευγενικό, φροντιστικό άτομο ή κάποιος που έχει συνηθίσει να εκφράζει συχνά ευγνωμοσύνη. Το κλειδί είναι πώς αισθάνεται εσωτερικά. Αν η αποδοχή βοήθειας δημιουργεί ενοχές, άγχος, ντροπή ή μια συνεχή ανάγκη να αποζημιωθεί το άλλο άτομο, ίσως υπάρχει κάτι βαθύτερο πάνω στο οποίο πρέπει να δουλέψει κανείς», καταλήγει η Λετίσια.
